معماری پلکانی
پالنگان؛ پلههای سنگی بر دو سوی رود
در درهٔ تنگیور کردستان، خانههای سنگی پالنگان بر دو سوی رودخانه پلهپله بالا رفتهاند؛ روستایی که سنگ، آب و باغ گردو را به یک زندگی پیوند داده است.
تاریخ و سنگ
بر تپهای در میانهٔ خرمآباد، دژی سنگی با دوازده برج ایستاده است که در چشمانداز شهر از هر سو دیده میشود: فلکالافلاک. ریشههای این قلعه به دوران ساسانی بازمیگردد، زمانی که این ناحیه «شاپورخواست» نامیده میشد. در طول قرنها، فلکالافلاک پادگان، خزانه، زندان و اقامتگاه حاکمان بوده و امروز موزهای است از تاریخ و مردمشناسی لرستان.

قلعه با دیوارهای بلند سنگی و آجری، دوازده برج و دو حیاط ساخته شده است. دیوارها در برخی نقاط بیش از دو متر ضخامت دارند. چاه آبی که از دل تپه تا سطح آبهای زیرزمینی کنده شده، ساکنان قلعه را در محاصرهها بینیاز میکرده است. از فراز برجها، درهٔ خرمآباد، رودخانه و باغهای اطراف در یک نگاه دیده میشوند.
امروز در اتاقهای قلعه، موزهٔ مردمشناسی لرستان برپاست: سیاهچادر، دستبافتهها، سازهای محلی، لباسها و ابزار زندگی کوچنشینی و روستایی. در بخش دیگری، مفرغهای لرستان به نمایش درآمدهاند؛ آثاری فلزی از هزارهٔ اول پیش از میلاد که نقشهای جانوران و اسطورهها بر آنها نشسته و از پیشینهٔ هنری این پهنه خبر میدهند.
خرمآباد در پای این قلعه رشد کرده است. پلهای تاریخی، منارهی آجری و گرداب سنگی، در کنار فلکالافلاک، مجموعهای از یادگارهای تاریخی شهر را میسازند. مردم شهر، قلعه را نه فقط بنایی باستانی، که نشان شهرشان میدانند.
فلکالافلاک یادآور آن است که زاگرس همیشه گذرگاه بوده است؛ گذرگاهی که نگهبان میخواسته. اما امروز این دژ به جای دور نگهداشتن، دعوت میکند: به دیدن تاریخی که مردمان این کوهها ساختهاند.
روایتهای دیگر

معماری پلکانی
در درهٔ تنگیور کردستان، خانههای سنگی پالنگان بر دو سوی رودخانه پلهپله بالا رفتهاند؛ روستایی که سنگ، آب و باغ گردو را به یک زندگی پیوند داده است.

زیست کوچنشینی
هر سال دو بار، خانوادههای کوچنشین زاگرس با گلههایشان از گرمسیر به سردسیر و بازمیگردند؛ سفری از میان کوه و رود که یکی از کهنترین شیوههای زیست در این سرزمین است.