پهنهٔ فرهنگی

بلندی‌های شمال‌غرب

در بلندی‌های سردسیر شمال‌غرب، بازارهای سرپوشیده قرن‌هاست که چهارراه داد و ستد و فرهنگ‌اند. این‌جا سرزمین گره‌های نامدار فرش، سماورهای روشن و روایتگرانی است که حماسه و عشق را با ساز می‌خوانند.

بلندی‌های شمال‌غرب
  • روایتگری عاشیق‌ها
  • فرش و گره‌های نامدار
  • بازارهای سرپوشیدهٔ کهن

روایت‌ها

از دل این پهنه

یادداشت‌هایی از جای‌ها، هنرها و آیین‌های بلندی‌های شمال‌غرب؛ هر یک با تصویری از همان‌جا.

بازار تبریز؛ شهری زیر سقف

میراث جهانی

بازار تبریز؛ شهری زیر سقف

یکی از بزرگ‌ترین بازارهای سرپوشیدهٔ جهان که در سال ۱۳۸۹ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد؛ راسته‌ها، تیمچه‌ها و سراهایی که هنوز نبض تجارت شمال‌غرب‌اند.

خواندن
کندوان؛ خانه‌های کندویی در دل سنگ

معماری صخره‌ای

کندوان؛ خانه‌های کندویی در دل سنگ

در دامنهٔ سهند، مردمان کندوان صدها سال است که در مخروط‌های سنگی آتشفشانی زندگی می‌کنند؛ خانه‌هایی که تابستان خنک و زمستان گرم‌اند.

خواندن
مسجد کبود؛ فیروزهٔ اسلام

کاشی و رنگ

مسجد کبود؛ فیروزهٔ اسلام

بنایی از سدهٔ نهم هجری در تبریز که کاشی‌های لاجوردی و فیروزه‌ای‌اش چنان درخشان بود که آن را «فیروزهٔ اسلام» نامیدند؛ زلزله آن را شکست و مرمت دوباره زنده‌اش کرد.

خواندن
عاشیق‌ها؛ راویان ساز و حماسه

نغمه و روایت

عاشیق‌ها؛ راویان ساز و حماسه

عاشیق‌ها با قوپوز بر دوش، داستان‌های عشق و حماسه را در قهوه‌خانه‌ها و عروسی‌های شمال‌غرب روایت می‌کنند؛ سنتی زنده که در فهرست میراث ناملموس یونسکو ثبت شده است.

خواندن

لایهٔ دانشنامه‌ای

مردمان و فرهنگ‌ها

در این لایهٔ ژرف، مردمان پهنه را با نام و در بافتی علمی و محترمانه معرفی می‌کنیم؛ روایت‌ها بر پیوندها تکیه دارند، نه فاصله‌ها.

آذری‌ها (ترک‌های آذربایجان)

مردمان این پهنه

آذری‌ها (ترک‌های آذربایجان)

آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، اردبیل، زنجان و بخش‌هایی از تهران، قزوین و همدان

آذری‌ها یا ترک‌های آذربایجان از بزرگ‌ترین گروه‌های قومی ایران‌اند که در شمال‌غرب کشور و دامنه‌های سرسبز آذربایجان زندگی می‌کنند. این مردم پیشینه‌ای کهن دارند و سرزمین آذربایجان همواره یکی از کانون‌های تمدنی، دینی و فرهنگی ایران‌زمین بوده است. آذربایجانی‌ها در رویدادهای سرنوشت‌ساز تاریخ ایران، از نهضت مشروطه تا پاسداری از تمامیت ارضی کشور، نقشی برجسته و افتخارآمیز ایفا کرده‌اند. فرهنگ آذری با موسیقی پرشور عاشیقی، ادبیات غنی و میهمان‌نوازی مشهور خود، بخش درخشانی از میراث مشترک ایرانیان است. پیوند دیرینهٔ مردم آذربایجان با هویت ملی ایران و مشارکت آنان در سپهر فرهنگی کشور، نمونه‌ای ارزشمند از همگرایی در عین تنوع است.

آذربایجان سرِ ایران است؛ سرزمینی که از مشروطه تا موسیقی عاشیقی، شور و وفاداری را به سپهر فرهنگ ملی بخشیده است.

ویژگی‌های فرهنگی

  • موسیقی اصیل و حماسی عاشیقی با ساز قوپوز
  • میهمان‌نوازی و سفره‌های پررنگ و رنگارنگ
  • صنایع دستی همچون فرش تبریز و قلم‌زنی
  • ادبیات و مثل‌های پرمغز ترکی آذربایجانی
  • نقش برجسته در نهضت مشروطه و تاریخ معاصر ایران
  • هنر معماری و بازارهای تاریخی مانند بازار تبریز

آیین‌ها و سنت‌ها

  • جشن نوروز و آیین چهارشنبه‌سوری با شکوه ویژه
  • مراسم سنتی عروسی همراه با خوانچه و پایکوبی
  • آیین یلدا و گرد هم آمدن خانوادگی
  • بازی‌ها و آیین‌های نوروزی محلی
  • پخت سمنی و شیرینی‌های سنتی در آستانهٔ سال نو
  • آیین‌های سوگواری و عزاداری مذهبی
زبان
زبان ترکی آذربایجانی به همراه فارسی به‌عنوان زبان مشترک
پوشش
پوشش سنتی زنان شامل پیراهن‌های پرچین رنگارنگ و سرپوش و مردان با شلوار و کلاه محلی
موسیقی
موسیقی عاشیقی حماسی و عاشقانه با سازهای قوپوز، بالابان و قاوال

چهره‌های شاخص

شهریار (سید محمدحسین بهجت تبریزی)شاعر نامدار سدهٔ معاصر، سرایندهٔ منظومهٔ «حیدربابایه سلام» به ترکی آذربایجانی و غزل‌های ماندگار فارسی.
ستارخانسردار ملی و از رهبران برجستهٔ نهضت مشروطه که در تبریز برای آزادی و قانون‌خواهی ایستادگی کرد.
صمد بهرنگینویسنده و آموزگار اهل تبریز و آفرینندهٔ داستان ماندگار «ماهی سیاه کوچولو».