ماسوله؛ خانه‌هایی که پله می‌شوند

شیب، باران، خشت زرد

ماسوله در ارتفاع حدود هزار متر، در جنوب غربی فومن و در دل جنگل‌های هیرکانی جای دارد. شیب تند کوه اجازهٔ ساختن حیاط‌های جداگانه را نمی‌داد؛ پس مردمان ماسوله زمین را با هم قسمت کردند. نمای خانه‌ها با خاک رس زرد اندود شده؛ رنگی که هم در مه و باران روستا را روشن نگه می‌دارد و هم دیوارها را از رطوبت حفظ می‌کند.

• پنجره‌های چوبی مشبک با شیشه‌های رنگی که نور را نرم می‌کنند
• بام‌های سفالی و کف‌های اندودشده که آب باران را به کوچه‌بام‌ها هدایت می‌کنند
• بازار کوچک روستا که در چند طبقه بر همان شیب ساخته شده است

هزار سال همسایگی

قدمت ماسوله را نزدیک به هزار سال می‌دانند؛ روستایی کهن‌تر به نام «کهنه‌ماسوله» در چند کیلومتری آن قرار داشته که ساکنانش پس از سیل و بیماری به این نقطه کوچیده‌اند. زندگی در چنین معماری‌ای بدون توافق و احترام همسایگان ممکن نیست: بامِ تو، گذرِ من است. شاید همین است که ماسوله را نمونه‌ای از «همزیستی معمارانه» کرده است.

صنایع دستی و بازار

در بازار پلکانی ماسوله، چاقوسازی، بافت جوراب‌های پشمی، عروسک‌های پارچه‌ای و کلوچه‌های محلی به چشم می‌خورد. زنان روستا هنوز بافتنی‌های رنگی می‌بافند و مردان در کارگاه‌های کوچک چاقو و ابزار می‌سازند. مه صبحگاهی که از جنگل بالا می‌آید، بازار را برای ساعتی در خود می‌پیچد و بعد کنار می‌رود.

نشانه‌ای برای یک پهنه

ماسوله به ما یادآوری می‌کند که معماری بومی این سرزمین، پیش از هر چیز، پاسخی به اقلیم و به همسایه است. در پهنهٔ کاسپین، از خانه‌های شیب‌دار تالش تا سقف‌های سفالی مازندران، همین منطق تکرار می‌شود؛ ماسوله فقط رساترین بیان آن است.